تحلیل بیانات مقام معظم رهبری دردیدار نخست وزیر ترکیه و هیأت همراه (۱۳۸۸/۰۸/۰۶)

الف) محورهای بیانات رهبری

1- بهترین شرایط حاکم بر روابط ایران وترکیه طی سی سال گذشته

مقام معظم رهبری در این دیدار با اشاره به پیوندهای عمیق تاریخی دو ملت ایران و ترکیه خاطرنشان کردند: روابط صمیمی امروز دو کشور در چند قرن اخیر سابقه نداشته است.

ایشان با اشاره به خرسندی جمهوری اسلامی ایران از سیاستهای بین المللی و رویکرد اقتصادی – سیاسی ترکیه افزودند: ما از هر حرکتی که موجب تقویت دنیای اسلام شود حمایت می کنیم بهمین دلیل روابط دو کشور در سی سال گذشته در بهترین شرایط قرار دارد.

معظم له در بخشی از بیانات خود، ظرفیت روابط ایران و ترکیه را چندین برابر وضع فعلی ارزیابی و خاطرنشان کردند: معتقدیم جدیت و سرعت عمل شما و آقای احمدی نژاد فرصت مغتنمی برای گسترش روابط دو کشور بوجود آورده است.

2- موفقیت مدیریت سیاسی اسلام گرایان ترکیه در عرصه داخلی و خارجی

خطاب مقام معظم رهبری به مسئولان ترکیه با این کلام که: «ما از موفقیتهای پی در پی دولت شما در عرصه های داخلی و بین المللی خرسندیم » بیان کننده موفقیت جریانات سیاسی اسلام گرا در ترکیه است. بر همین اساس معظم له رویکرد سیاست خارجی ترکیه را در نگاه به دنیای اسلام، رویکردی کاملاً درست دانستند و با تحسین این نگاه افزودند: مواضع شما در حمایت از مردم فلسطین حرکت صحیح اسلامی و عقلایی بود و اینگونه حرکات جایگاه ترکیه را در دنیای اسلام استحکام می بخشد.

حضرت آیت الله العظمی خامنه ای در همین زمینه خاطرنشان کردند: نزدیک شدن هرچه بیشتر دولت شما به دنیای اسلام، از یکسو موجب استقرار پایگاه مردمی شما در داخل ترکیه و از سوی دیگر زمینه ساز حمایت مسلمانان جهان از شما می شود.

3- دعوت از ترکیه برای حضور بیشتر درحل بحرانهای جهان اسلام

رهبر معظم انقلاب اسلامی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اوضاع منطقه خاورمیانه تصریح کردند: نسخه غربی برای حل مسائل منطقه منصفانه، عادلانه و کارآمد نیست و توانایی حل مشکلات منطقه از جمله در فلسطین عراق و افغانستان را ندارد بنابراین ایران و ترکیه باید دوستانه و برادرانه برای حل این مسائل تلاش و اقدام کنند.

حضرت آیت الله العظمی خامنه ای با اشاره به ضعفها و ناکامیهای امریکا در عراق و افغانستان خاطرنشان کردند: اطمینان داریم که بین جمهوری اسلامی ایران و ترکیه درخصوص مسایل عراق کمترین اختلافی وجود ندارد چرا که دو کشور خواهان ثبات، استقلال، امنیت و وحدت عراق هستند.

ایشان افزودند: کسانی که امروز بر روی عراق پنجه انداختند، ثبات و استقلال واقعی عراق به نفع آنان نیست و برخلاف شعارشان، خواهان دموکراسی در عراق نیستند.

4- دعوت به تشکیل جبهه واحد با هدف تغییر معادلات منطقه

حضرت آیت الله العظمی خامنه ای با اشاره به ضرورت همکاری صحیح و برنامه ریزی شده چهار کشور ایران، ترکیه، سوریه و عراق افزودند: البته با این همکاری مخالفت و در راه تحقق آن کارشکنی خواهد شد اما این همکاری کار بسیار مهم و بزرگی است.

ایشان همچنین تشکیل گروه هشت کشور اسلامی موسوم به 8D اقدامی هوشمندانه ارزیابی و خاطرنشان کردند: سعی کنید این گروه فعال تر از گذشته برنامه های جدید اقتصادی، فرهنگی و سیاسی را اجرا کند.

ب)چرايي اهميت رويكرد تركيه و حمايت رهبر معظم انقلاب از آن

جمهوري تركيه برغم آنكه داراي قانون اساسي با محتواي لائيك است و ساختار سياسي آن از زمان آتاتورك بربنياد ارزش هاي سكولار و غربي شكل گرفته است؛ اما از توده اجتماعي مسلمان و مقيد به ارزشها ي ديني بهره مند است. دينداري جامعه تركيه در يك فرايند بلند مدت توانست از دهه 70 درلایه هایي از حاكميت رسوخ نمايد. اين نفوذ در يك فرآيند كاملاً محسوس توانست توسعه یابد و در يك فراز و نشيب دشوار و در ميان رقابت نفس گير با جريان لائيك، در دو مقطع نخست به قدرت راه یابد. دوره اول در دوران حاكميت كوتاه مدت حزب رفاه به رهبري اربكان و دوره دوم دوران حاكميت حزب عدالت و توسعه.

حزب عدالت وتوسعه که جريان تعديل شده حزب رفاه است، با اقتدار و پايداري توانست سطوح مختلف حاكميت حتي رياست جمهوري را قبضه نمايد و درايت سياسي و پشتوانه اراده عمومي جريان لائيك طرفدار غرب و صهونيزم را به حاشيه راند و راهبرد جديدي را در تعامل با مردم و جريان فعال اسلامي در داخل و جهان اسلام در بيرون سامان دهد. در ارتباط با مدیریت این حزب در جامعه ترکیه و ارتباط آن با دنیای اسلام چند نکته ی مهم وجود دارد که ضرورت توسعه روابط ایران و ترکیه را نمایان می کند:

1- جامعه تركيه يك جامعه در حال خيزش با تكيه به ارزش هاي ديني است که در يك فرايند رو به تكامل به نقطه اوج خود نزديك می شود. در این میان جريان عدالت و توسعه كه خود نيز داراي گرايش ديني و ارزشي است با كياست و تدبير توانست اين خیز روبه رشد را مديريت كند ودر يك روابط تعاملي و همراهي با آن پشتوانه مردمي بسيار قوي و بي سابقه ي مردمي در تاريخ تركيه براي حاكميت ايجاد كند.حزب عدالت و توسعه همچنين با تكيه بر نگرش جمعي ضد صهيونيستي در جامعه تركيه با همنوايي با افكار عمومي به كاهش تدريجي و حساب شده روابط با رژيم صهيونيستي و حمايت از مردم فلسطين پرداخت كه اوج آن را در جنگ 22 روزه و برخورد اردوغان با رئیس جمهوري رژيم صهيونيستي شاهد بوديم.

از سوی دیگر این حزب در يك رويكرد كاملاً‌جديد، راهبرد آمريكا در خاورميانه بويژه در موضوع فلسطين و عراق را به چالش كشيد اين در حالي است كه آنكارا متحد راهبردي رژيم صهيونيستي و آمريكا در منطقه محسوب مي شد.

2- ايران ،‌ تركيه ،‌سوريه و عراق با تهديدهاي سياسي و امنيتي مشتركي بويژه در مسئله اقوام و اقليت هاي قومي ( كردي ) مواجه هستند. الگوي فدرال در قانون اساسي تدوين شده براي عراق از سوي آمريكا بزرگترين چالش تهديد آفرين براي عراق ومنطقه به حساب مي آيد؛ لذا برقراری يك ديپلماسي تعاملي راهبردي، ضرورتي اجتناب ناپذير براي اين چهاركشوراست تا ازدام راهبردهاي تجزيه طلبانه و بحران آفريني آمريكايي ها نجات يابند؛ چون آينده مبتني برراهبردهاي آمريكا حاكميت و استقلال کشورهای منطقه را تهديد کرده و سبب افزایش مشکلات می شود.

3– مردم تركيه و جريان اسلامگرايي روبه رشد آن بر خلاف كشورهاي سني مذهب ديگر جريانی معتدل است كه از افراطي گرايي جريان طالبانيسم و وهابيت -كه حاكميت آن تخريب چهره اسلام و تضعيف جايگاه جريانهاي اسلامي را بدنبال خواهد داشت- به دور است و ظرفيت بالايي براي تعامل با جمهوري اسلامي خواهد داشت.

4- بالاخره بايد توجه داشت كه تقويت جريان اسلام گرايي در تركيه از يك سو باعث جدا شدن تركيه از جبهه راهبردي رژيم صهيونيستي و آمريكا خواهد شد واز سوي ديگر تقويت جبهه مقاومت و اعتدال در منطقه را به دنبال دارد. نتيجه آن نيز شكل گيری معادلات منطقه بر پايه يك راهبرد صحيح و منطقي بر محور مصالح جهان اسلام خواهد بود و انزواي هر چه بيشتر رژيم صهيونيستي و متحدان آن را در پي خواهد داشت.

در پایان ذکر این نکته لازم است که استقبال و حمايت بي سابقه مقام معظم رهبري از جريان حاكم تركيه و رويكرد سياسي و امنيتي آن در داخل و منطقه خود نافي برخي برداشت هاي منفي در خصوص تاكتيكي بودن تحركات تركيه عليه رژيم صهيونيستي است. همچنین این تحلیل که معتقد است ترکیه در دایره راهبرد آمريكا مبنی بر تجهیز این کشور جهت منزوی ساختن ایران قرار دارد را باید یک جنگ روانی آمریکایی جهت برهم زدن روابط ایران با همسایگان دانست.